Michael Vannieuwenhuyze is burgemeester van Harelbeke. In de afgelopen nieuwjaarsnacht was hij getuige van rellen in zijn gemeente. In een emotionele verklaring stelt hij vast dat bepaalde jongeren zich steeds driester en respectlozer gedragen tegenover politie en ander gezag. Ouderlijk gezag ontbreekt en de aanpak schiet tekort, waardoor de amokmakers een gevoel van straffeloosheid hebben. Hogere politieke overheden moeten ingrijpen.
Het zijn kreten van wanhoop, die je geregeld hoort. Ook in het buitenland zijn rellen schering en inslag, met name ook in Nederland. Is het een kleine problematische minderheid, die zich verveelt en dan maar gewelddadig wordt?
Er kwamen opvallende reacties van publieke figuren met Marokkaanse achtergrond. Moslimtheoloog Khalid Benhaddou is het gedrag van de jongeren beu. Laten we stoppen met onze kop in het zand te steken. Een aanzienlijk deel van deze jongeren heeft een migratie- en moslimachtergrond. Het verzwijgen ervan is lafheid. Als cultuur en religie relevant mogen zijn bij rechten en faciliteiten, dan mogen ze ook benoemd worden bij plichten en ontsporing.
Journaliste Loubna Khalkhali: ik voel plaatsvervangende schaamte. In onze cultuur worden meisjes van jongs af aan strenger opgevoed: ze moeten vroeger thuis zijn en krijgen sneller grenzen opgelegd. Jongens worden opgevoed als prinsjes.
Journalist Fouad Gandoul: het is onvermijdelijk gelinkt aan wat ik onverteerde migratie noem. Je ziet geen Griekse of Italiaanse jongeren op straat auto’s in brand steken. Je komt dan uit bij opvoeding en ouderlijk gezag. Wat we zien is een verdamping van ouderlijk gezag. Het is geen cultureel probleem want bij meisjes zie je het niet. De meest accurate voorspeller van afwijkend sociaal gedrag is sociale deprivatie in concentratiewijken.
Hier gaat Gandoul in de klassieke multiculturele fout. Het sterke onderscheid in opvoeding van Marokkaanse meisjes en jongens is exact een culturele factor! Het is volgens hem alweer de sociaal-economische verklaring! Waarop vervolgens de klaagcultuur opbloeit, overigens ook een cultureel gegeven.
Zijn de Marokkanen de boosdoeners? De Marokkaanse cultuur heeft een aandeel in de problematiek, - het valt op in vergelijking met andere nationaliteiten - maar haar etiketteren als de hoofdoorzaak van het jeugdprobleem is tegelijk een zwart schaap zoeken en de ogen sluiten voor andere oorzaken. Opnieuw moslimtheoloog Benhaddou: Opvoeding is nooit alleen de taak van ouders. Ze leeft in gezinnen, in scholen, verenigingen, buurten en gemeenschappen. Een samenleving die opvoeding laat verarmen, oogst ontsporing.
Bravo! Bravissimo! Maar wat bedoelt hij concreet? Hoe breed gaat hij? Is er een algemeen maatschappelijk probleem, waarvan het onderwijs de meest in het oog springende symptoom is? Sta me toe luidop te denken over een aantal aspecten van de malaise rond en over de jeugd. Want dat die er is, kan geen weldenkend mens ontkennen. Welnu:
1. De school. De kindgerichtheid in het onderwijs en de opvoeding is contraproductief. Kinderen worden verwend, gepamperd, krijgen weinig kritiek, laat staan stampen onder hun gat. Het zijn kleine helden tot ze in de echte wereld terechtkomen. Dan zijn ze makke schapen voor het Amerikaanse ideaal: hou ze dom en maak er makke consumenten van. Onze opvoeders beseffen niet hoe zij zelf voor het wagentje van de klantgerichtheid en de consumptie worden gespannen. De pedagogie is volledig opgeslorpt door de ikpsychologie. Ooit was er ook opvoeding tot burgerschap en o.a. prof. Kriekemans schreef er in zijn cursus over.
Gemotiveerde jongeren en jongeren met een stimulerende familiale achtergrond komen er wel, maar een deel van onze jeugd laat zich gaan in verveling en consumptie. Een klein maar dagelijks weerkerend symbool ervan zie je tussen de middag, wanneer scholieren naar de broodjeswinkel slenteren met de gsm in aanslag. Er zit geen fut in, de school is ver weg in de geesten, ze verslijten er hun broek. Ze laten zich drijven op de genotscultuur die hen heeft opgeslokt. Zonder baken, zonder doel, morgen, dat we zien morgen wel.
De scholen klagen over de administratieve rompslomp en voortdurend nieuwe regels. Dat valt te verhelpen, de leraar behoort voor de klas te staan. Maar het doet niets af aan de pedagogische puinhoop van betutteling, invulboeken en uitstappen om ze bezig te houden. Er is geen studiesfeer.
2. De onderwijskoepels. De grondwet voorziet vrijheid van onderwijs, in België opgevat onder de vorm van koepels met een eigen onderwijsproject. Ze doen grotendeels hetzelfde en slorpen een enorm budget op met weinig resultaten. Wat is de eigenheid van al deze projecten, als je vooral vaststelt dat kindgerichtheid en reclame voor zoveel mogelijk leerlingen hun belangrijkste inspiratie en actieterreinen zijn? De ene zuil richt zich op een wat beter publiek terwijl de andere alle lagen van de bevolking moet binnenpakken, dat klopt inderdaad. Maar waarin verschillen ze van elkaar ten gronde? Hoe hebben ze de neergang aangepakt? Zijn zij niet kleine staatjes in de Staat?
3. De ouders. Bij rellen wordt altijd weer vastgesteld dat Marokkaanse ouders hun dochters aan de leiband houden maar hun zonen behandelen als prinsjes. Die kinderen lopen ‘s nachts op straat rond om herrie te schoppen. Wordt er in de moskee over gepredikt? Los daarvan is er een algemeen probleem: ouders hebben te weinig tijd voor hun kinderen. Het spreekwoordelijke beeld dat ouders hun klein pegadders voor tv of een spelcomputer zetten terwijl zij het eten bereiden, is algemeen bekend. Ze hebben geen tijd en gunnen hen onbeperkte ontspanning, waartoe ze hen vliegensvlug naar en van vrijetijdsclubs voeren. En in de vakantie staat een deel steevast op Zaventem om uit te vliegen naar nog meer ontspanning. Bieden deze ouders ook een thuisgevoel? Leren zij normen en waarden aan? Praten zij met hun kinderen, anders dan hen in te volgen?
Conclusie: deze factoren samen vormen een algemeen opvoedingsprobleem van te weinig discipline, gehardheid en karakter en voorts doelloosheid, normloosheid, gebrek aan structuur en houvast. De gewelddadige uiting van het ongenoegen is beperkt tot een kleine groep, maar het ongenoegen zelf is algemeen. Mèt Benhaddou kan je spreken van een algemeen opvoedingsprobleem. De analyse ervan verloopt echter in stereotiepe kringetjes van links naar rechts, langs ideologische lijnen. En dan is een ongenuanceerde minister Demir van Onderwijs een verademing! Zij krijgt gelijk bakken kritiek over zich heen van de zogenaamde deskundigen. Ze heeft overschot van gelijk! Je moet het luidop durven zeggen: ouders, scholen, onderwijskoepels zijn de belangrijkste probleemveroorzakers. Het verwijt: schuldig verzuim.
Je kan de problematiek nog breder opentrekken en aspecten toevoegen, waarover weinig of ongenuanceerd wordt gedacht. Bijvoorbeeld:
-studentenarbeid,
-legerdienst,
-internetverbod onder een bepaalde leeftijd,
-uitgaansverbod na een bepaald nachtelijk uur,
-meerderjarigheid,
-jeugdsanctierecht,
-wettelijke en juridische verantwoordelijkheid ouders,
-drugshandel, die niet ernstig wordt aangepakt,
-herzien opdracht openbare omroep VRT: ook pedagogische programma’s burgerzin (cursussen bijvoorbeeld); 1 warme week is niet genoeg;
-subsidie politieke partijen mede afhankelijk maken van pleidooien burgerzin op sociale media;
-pedagogische en sociale opleidingen: heroriënteren in de zin van burgerschap,
-zin en onzin van eigen onderwijsprojecten, die veel te veel geld opslorpen.
Elk van deze thema’s zal bezwaar, protest en verontwaardiging uitlokken, precies daarom moeten ze eindelijk zonder scrupules bespreekbaar worden gemaakt! Er zijn in Vlaanderen mannen en vrouwen, die in staat zijn er sereen over te spreken, met name filosofen en gerespecteerde intellectuelen. Een brede maatschappelijke studie dus, waarna debat en liefst op tv! Direct betrokkenen echter graag even aan de kant, anders krijgen we weer dezelfde riedels, die net de oorzaken zijn van het Grote Pedagogisch en Maatschappelijk Probleem.
Is dit een realistisch plan? Dat hangt af van de politieke wil en het maatschappelijk besef van hoogdringendheid. Is er een crisis? Of kunnen we het wel weer dicht pleisteren met wat kleine aanpassingen en toezeggingen? Het risico is groot dat een dik rapport wordt afgescheiden, dat vervolgens verdwijnt in diepe laden.
De politiek is wakker geschoten over de financiële tekorten van de overheid. De politiek is nog niet wakker geschoten van het algemene opvoedingstekort. Is dat niet minstens even belangrijk? We hadden een financiële Bart De Wever nodig en hebben die gekregen. Nu hebben we een maatschappelijke Bart De Wever nodig. Dat de thema’s verspreid liggen over de bevoegdheid van federale en deelstaatregeringen is een handicap, waarvoor politieke wil nodig is. Het resultaat zal uiteraard een compromis zijn, maar je moet hoog mikken om ergens uit te komen. Alles is beter dan voortmodderen op de ingeslagen, betuttelende weg, waarbij jongeren nauwelijks wat leren en bijgevolg nauwelijks structuur, kennis en kunde opdoen, waardoor hun zelfrespect vanzelf zou groeien.
Aan de beterweters, de zogenaamde politieke realisten en de zelfbenoemde deskundigen nog deze boodschap van redactrice Aleid Truijens van de Volkskrant: verbijsterend dat het onderwijs steeds nòg slechter kan…
En een boodschap voor de ouders vanuit de Griekse Oudheid. Filosofe Theano(1) aan haar vriendin Euboule: Ik hoor dat jij je kinderen verwent. Het is echter niet de taak van een goede moeder om te zorgen dat haar kinderen plezier hebben, maar om hen zelfbeheersing aan te leren. Zorg dat je je gedraagt als een liefhebbende moeder, en niet als een moeder die het haar kinderen in alles naar de zin maakt, want een diepgewortelde hang naar pleziertjes leidt tot mateloosheid. Wat is immers prettiger voor kinderen dan de pleziertjes waaraan ze gewend zijn? Je moet ervoor zorgen, mijn lieve vriendin, dat de opvoeding je kinderen niet bederft. De opvoeding beschadigt hun natuur als hun ziel gericht raakt op genot en als hun lichaam daaraan gewend raakt; daardoor gaan ze geestelijke inspanning mijden en worden ze lichamelijk zwak. (...) Zorg dus, lieve schat, dat jouw kinderen door jouw verwennerij geen ondeugden ontwikkelen, zoals overmoed en algehele nutteloosheid, net zoals slecht verzorgde wijnranken zure druiven opleveren.
Een neutraal voorbeeld ten slotte van het onmogelijke dat mogelijk werd. In Portugal werd in 1998 de brug Vasco da Gama ingehuldigd, met een lengte van 12,3 km. over de Taag in Lissabon. Een onmogelijk project, vooral financieel, maar ook over bevoegdheden, onteigeningen, een natuurgebied en over de exacte inplanting. Er werd jaren over gebakkeleid, maar de brug kwam er en de kranten blokletterden: para grandes males grandes remédios - voor grote kwalen grote remedies. Ook bij ons vindt men een maatschappelijk draagvlak voor grote infrastructuurwerken zoals Oosterweel. En voor de pedagogische infrastructuur? Rechten we de rug of schikken we ons in de neergang door de genotscultuur?
Het is een kwestie van moed en staatsmanschap, ook al zou de grondwet moeten worden gewijzigd om de zelfgenoegzame onderwijskoepels in het gelid te krijgen. We vergooien generaties jongeren, het is om in opstand te komen…
NOOT:
(1): Zorg goed voor je ziel. Vrouwelijke Griekse filosofen van Theano tot Hypatia, Boom, 2024.
Herman van Schoten, Armãçao de Pêra, Portugal, 09/01/2026.
Alle rechten voorbehouden: vanschotenherman@gmail.com.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten