In de loop van augustus pakken de winkels altijd weer uit met deze versleten slogan om kinderen en ouders aan het kopen te krijgen. Voor vele ouders is het helemaal niet zo vrolijk. Augustus en september zijn dure maanden voor gezinnen met schoolgaande kinderen. Al zijn er ook die de zomervakantie te lang vinden, de kinderen moesten hun vriendjes te lang missen. Een lerares anderzijds getuigde: sommige kinderen komen terug binnen als halve wilden. Zij wijst naar de ouders, die te veel laten gebeuren, er zich te weinig mee bemoeien, maar wel op school stampij komen maken als ze vinden dat hun kind onheus behandeld wordt. Het is niet makkelijk. De leraar wordt ook niet per definitie gesteund door de directie, die het hoofd nogal eens naar de klagende ouders laat hangen.
Het werd ook minder vrolijk toen de resultaten bekend werden van het driejaarlijks onderzoek naar de lees-, reken- en wetenschappelijke vaardigheden van 15-jarigen, bekend onder de afkorting PISA, nu al gevoerd onder 760.000 leerlingen in 91 landen en regio’s. De resultaten zijn opnieuw alarmerend. Ook welgestelde landen als Noorwegen en Finland gaan achteruit. En ook Nederland en Vlaanderen. Singapore, Japan, Taiwan, bepaalde Chinese regio’s scoren als vanouds hoog. In minder rijke landen als Zambia, Cambodja en de Filipijnen gaan de resultaten in stijgende lijn.
Kan je spreken van een westerse welvaartsziekte? Het lijkt erop, ofschoon Ierland en Estland goed scoren. Ligt het aan de school- en onderwijscultuur? Het is zeker een deel van de verklaring. Je kan er inderdaad niet naast kijken: de kindgerichtheid, een uitvloeisel van de algemene consumentgerichtheid in de maatschappij; ook de leerling is een klant die bediend moet worden. Onderwijskundigen deelden helaas deze ergerlijke ideologische keuze en bij tegenspreken zat je gelijk in het verkeerde kamp. Ik hoorde een deskundige zeggen: de leraar die niet mee wil, moet kiezen: bijdraaien of eruit. Het zijn net de onderwijskundigen die eruit moeten!
Digitale conditionering door sociale media speelt ook een rol, waardoor de aandachtsboog van de leerling extreem kort is geworden. Ze antwoorden bijvoorbeeld bliksemsnel op vragen, maar zitten er ook snel volkomen naast, bij gebrek aan algemene vorming. De invulboekjes spelen er op in, hopeloos. En zijn de vele schooluitstappen een manier om de leerlingen kalm te houden bij gebrek aan discipline? 2 september? Dan struikel je in Antwerpen over de schoolklassen…
De beeldcultuur speelt eveneens een rol. Jongeren leven van beelden, niet van woorden. De tijdgeest speelt mee: een foto zegt zoveel meer…Het is uiteraard krek andersom: een foto is oppervlakkig, een tekst graaft dieper. De foto speelt in op snel consumeren en op naar het volgende bliksemmoment en de slimme telefoon is het gedroomde verslavingsmiddel.
De onderwijskoepels vormen een bekend en hardnekkig probleem. Zij strijden om het aantal leerlingen en voeren zelfs reclame: bij ons zit je goed! (gezien op de achterkant van bussen van De Lijn). Heeft het katholiek onderwijs daarom ingezet op het binnenhalen van moslimleerlingen? Wat heeft dat te maken met het christelijke onderwijsproject? Of komt het in wezen op hetzelfde neer? Waarom dan verschillende schoolnetten? Is de organisatie in koepels, gebaseerd op de zogenaamde onderwijsvrijheid, niet contraproductief? Is die onderwijsvrijheid niet een hooggestemd alibi voor het verzamelen van macht? Het kost hopen geld, dat beter benut kan worden. Je kan de grondwettelijke onderwijsvrijheid ook waarborgen zonder subsidie! Dat is zelfs een typisch liberaal beginsel en van die vertegenwoordigers zit de Wetstraat toch meer dan halfvol, verspreid over de meeste partijen?!
De onderwijskoepels houden zich gedeisd en lispelen slechts: de resultaten zijn verontrustend maar ook hoopvol, een lege verklaring. Men belijdt bezorgdheid en op tv bestrijdt de topman van het katholiek onderwijs een onderwijsprof uit Gent, die op zijn persoon gepakt wordt wegens ondeskundig! Een publieke defenestratie, pijnlijk, toch? Als je hen bezig ziet, lijken ze beiden ondeskundig! Gelooft u ze nog? Het probleem lijkt onbespreekbaar, men zit geharnast in de loopgraven. Kritiek zoals in dit artikel wordt weggewuifd: wie vertegenwoordigt die auteur en weet hij wel waarover hij praat?! De man spelen ipv de bal is een teken van onmacht. Welnu, vóór twee jaar werd aan duizenden leraren en directies de vraag voorgelegd of het beleid van schoolbesturen, koepels en de Vlaamse overheid volstaat om het tij te keren. 80 % antwoordde neen. Je kan bijgevolg niet alle oorzaken leggen bij ontlezing door sociale media, men moet diep in eigen boezem kijken, quod non. Waar blijft een - inhoudelijk! - openbaar debat op tv en in het parlement over PISA? Is PISA slechts een rimpel op het stilstaande water, die na een week is uitgewerkt?
Het niveau van de leraar is achteruit gegaan, wat minister Demir niet gezegd wil hebben. Ze weet het wel, maar ze moet het er mee doen, een andere grondstof heeft ze niet. De hervorming van de opleiding voor het pedagogisch bekwaamheidsbewijs is al iets, maar de grote oorzaak ligt daarvoor, ten tijde van de middelbare en hogere opleiding van de leraar zelf. Ik zie leraars die hun moedertaal onvoldoende beheersen, soms zelfs niet uitstijgen boven het niveau van de tv-kwis Blokken. Ja, dat meen ik echt!
Minister Demir doet een moedige poging om kennis en discipline terug voorrang te geven. Het VK, waarop je in sociale zin veel kritiek kan hebben, scoort reeds met de nieuwe aanpak van klassieke leermethoden en instructie. Zelfs de massa nieuwkomers lijkt mee te doen! Het VK stijgt dan ook in de resultaten. Maar kan een drastische mentaliteitswijziging wel in een compromiscultuur, waarbij iedereen altijd zijn zeg moet hebben, ook als het huis in brand staat? Demir krijgt nu al protesten en zelfs een betoging op haar bord omdat het te snel gaat. Ze vergeet zogezegd de leraars! Zo kom je er natuurlijk niet.
We moeten blijven strijden tegen de middelmatigheid van de onderwijswereld - met de koepels en de beter wetende onderwijskundigen als blok aan het been. We moeten achter minister Demir blijven staan, ongeacht haar persoonlijke stijl. Doorpakken en vooruitzien is inderdaad on-Vlaams. We pakken een probleem pas aan zodra het zich stelt (Jean-Luc Dehaene), als we echt niet anders meer kunnen dus. Welnu, het probleem stelt zich NU! Maar wij weten in Vlaanderen beter: de kop in het zand en verder boeren van halfbakken compromis naar halfbakken compromis, dat is helaas Vlaanderen. Nederland doet het nog iets slechter, maar ik ben onvoldoende op de hoogte om hun problemen te kunnen benoemen.
O ja, Wallonië doet het nog slechter. Dat is gewoon zuur. De Waalse leraars staakten het afgelopen schooljaar wekenlang tegen de aantasting van hun verworven rechten. De inhoudelijke onderwijscrisis kwam niet aan bod. Leerlingen betoogden samen met leraars. Er werd een opvallend bord meegedragen: Valérie m’a tuer! De Waalse onderwijsminister dus. Maar is het niet tué?
Herman van Schoten, Schoten, Vlaanderen, 09/09/2026.
Alle rechten voorbehouden: vanschotenherman@gmail.com.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten