De riem gaat eraf en het (te) mooie weer nodigt uit tot ontspanning, relax, nietsdoen. Eindelijk rust, na een jaar van zwoegen en rennen. Je voelt je plots helemaal vrij, los, eindelijk! De kledij is losjes, mannen met blote benen en blote bast, vrouwen minuscuul of zedig bedekkend wat ze niet gefilmd willen hebben. Iedereen is voor even zichzelf! Op toeristische plaatsen lopen kleuren en talen dooreen, al blijven de meesten bij hun eigen soort. Eindelijk weg van gejak en gejaag, dat je het hele jaar doet om je gezin te kunnen geven waarop het - volgens jou - recht heeft. Het verklaart de concurrentiestrijd in de samenleving. Iedereen komt op voor het zijne en het hare, een natuurlijke reflex, die automatisch tot voorkeuren leidt en, negatief gesteld, tot discriminatie. Ons kent ons, zo is de mens.
Vakantie is onbezorgd en eindeloos genieten! Dat is echter deels schijn. Aan de kust en in de grote steden heb je de genietende klasse en de zwoegende klasse van horeca, politie en brandweer, ziekenhuis, toerisme en dergelijke meer. Schoonmaak- en kamerpersoneel is hoofdzakelijk gekleurd. Deze keuze is niet vrij, behalve dan voor de werkstudenten, die even komen ploeteren om daarna naar de festivals te kunnen gaan. Zielig zijn de zwarte venters met prullaria als armbandjes, zonnebrillen, sjaaltjes, een steun voor de gsm. Zij worden ervaren als een inbreuk op het vakantiegevoel. Het zijn sukkelaars, die hier verzeild zijn met verkeerde verwachtingen. Het is een groot misverstand, het lot heeft hen aan de verkeerde kant van de welvaart gezet, je hebt er compassie mee.
Vakantie is meer dan hersenloos genieten. Het is ook het intiem samenzijn van het gezin. Eindelijk een poos samen! De kinderen bezig zien, een voorrecht haast want normaal voorbehouden aan schooljuffen en -meesters. Je stelt vast: ze groeien als kool, we moeten er nu van genieten! De kinderen voelen zich gelukkig met mama en papa de hele tijd om zich heen, zo moet het altijd zijn! Het zijn gouden weken, om te koesteren en veelvuldig op foto en film vast te leggen. Prachtig toch! Het gezin als hoeksteen van de maatschappij, een traditionele opvatting en een actuele opvatting, je zou kunnen spreken van een universele waarde.
Er zijn ook andere gezinnen, zonder ongeremd genieten. Eén voorbeeld: zangeres Belle Perez, die totaal onverwacht haar man en vader van haar kind verloor. Zij moet proberen er het beste van te maken. Zo zijn er velen, in vele varianten. En de alleenstaanden. Hun aantal is spectaculair toegenomen, wat iets zegt over de huidige samenleving. Voor lang niet iedereen is het een vrije keuze, al heb je uitzonderingen, eenlingen, eenzaten, bewust of door het lot getroffen, onaangepast soms.
De vakantietijd wordt ook aangewend om plannen uit te voeren: oprommelen, schoonmaken, schilderen, een kamer herinrichten, bijbouwen. De doe-het-zelf-zaken zijn niet leeg, ze draaien integendeel een behoorlijke omzet door de activiteiten van deze klussers. Het is er eindelijk van gekomen, hèhè.
Persoonlijke ontwikkeling door vakantiecursussen, cultuurreizen, retraites en dergelijke is een aparte en verrijkende invulling van enkele weken zonder beroepsmatige verplichtingen.
Op vakantie zie je dat het consumeren langs alle kanten wordt aangewakkerd. Alsof consumeren gelijk staat aan geluk. Wijlen prins Rainier van Monaco kocht zich een buiten in de natuur om er met echtgenote Grace en de kinderen ongestoord het gezinsgevoel te kunnen beleven, weg van de drukte en de sociale controle. Je kan veel van hen zeggen, maar Rainier streefde hoe dan ook hun intieme gezinsgeluk na, hoezeer het later ook uit de hand is gelopen.
Je hebt ouders, die hun kinderen uitbesteden aan speelpleinen en georganiseerde jeugdvakantie en zelf samen op reis gaan. Dat snap je niet, waarom hebben ze die kinderen gemaakt, als het een last is, die je deskundig moet weg-organiseren? De ouders van Maddie McCann verdoofden de kinderen, zodat ze sliepen terwijl zij zelf de bloemetjes buiten zetten. Onwaardige ouders, ondanks hun maatschappelijke status.
Vakantie kan het begin zijn van iets moois. Kinderen die op het strand of op de camping nieuwe vriendjes maken, jongeren die er een vakantielief aan overhouden. Stellen die, terug thuis, vaststellen dat ze zwanger zijn. Vakantie en romantiek is een geschikte combinatie.
Vakantie staat voor sommigen ook voor bezinning: ben ik goed bezig, wat wil ik eigenlijk? Zit ik hier goed of is er in België geen toekomst, wil ik naar het buitenland? En mijn relatie, hoe staat het ermee, wil ik er vanaf? Relationele confrontatie gedijt tijden vakantie. Het hele jaar door heb je eigen bezigheden, je eigen rol. In vakantietijd zit je met de neus op elkaar, word je geconfronteerd met elkaar. Vakantie kan stellen uiteen drijven. Het voorthollen verhinderde de kijk op de relatie, nu komt open en bloot de werkelijkheid aan het licht. Samen vertrekken, alleen terugkomen, figuurlijk dan.
Piekeren over de maatschappij en de politiek in het bijzonder: laat ik het over me heen komen omdat er toch niets aan te doen is, engageer ik me, politiek of ergens als vrijwilliger? In ziekenhuis Cadix zie je een scherm met allerhande mededelingen en ook een oproep voor vrijwilligers. Je ziet ze aan het onthaal, ouderen, die de patiënten langs de digitale aanmelding gidsen. Vrijwilligerswerk: ook een vorm van zingeving en niet alleen tijdens de vakantie.
In de vakantie wordt ook meer gelezen! Niet altijd hoge literatuur, maar toch, je ziet geregeld mensen met een boek. Ik loer altijd naar wat ze lezen, maar vind het impertinent om ernaar te vragen, al speelt mijn nieuwsgierigheid op. Soms schat ik in dat ik het wel kan wagen en prijs dan de aangesprokene, want die leest tenminste! Ook lezen is in de sfeer van makkelijke consumptie gekomen. Ik betrapte nog nooit een lezer met Dostojewski of Willem Elsschot, laat staan met een poëziebundel! Nu, ik moet niet van de toren blazen. Op vakantie lees ik vooral detectives. De maanden ervoor schuim ik het internet af naar verhalen die ik nog niet heb en ze bereiken me met een koerier van de Slegte uit Rotterdam of Gent of zo. Ik verheug me op het weerzien van commissaris Maigret, Hercule Poirot, Miss Marple.
In een aantal streken van de wereld bestaat vakantie niet. Wij zijn bevoorrecht, hopelijk beseffen de mensen het. En op 1 september of daaromtrent is het officieel gedaan. Dan pakken de winkels weer uit met hun slogan Vrolijk terug naar school! Maar dat kan je betwijfelen! Er zijn ook ouders die een zucht van opluchting slaken: eindelijk, het duurde te lang voor de kinderen!
Voor de Lezer, die er nu aan toe is: een deugddoende vakantie, met alle ingrediënten die ertoe doen: ontspanning, gezin, bezinning. Ik had bijna gezegd: geniet ervan! Dat is te goedkoop, dus: beleef uw vakantie!
Herman van Schoten, Schoten, Vlaanderen, 05/07/2026.
Alle rechten voorbehouden: vanschotenherman@gmail.com.
